"Ze daagt me uit."

Wat deze uitspraak onthult over het kinderbrein en onze rol als professionals

Een pedagogisch professional zegt over een driejarig kind:
"Kijk, ze daagt me echt uit."

Dit is een veelgehoorde uitspraak. Soms wordt deze gedaan zonder er bij stil te staan, soms uit een gevoel van machteloosheid.
Maar het is geen objectieve observatie.
Het is een volwassen interpretatie die wordt opgelegd aan een kinderbrein dat hier nog niet toe in staat is.

Wat een kind van drie nog niet kan

Een driejarige:

• heeft nog geen ontwikkelde impulscontrole

• kan emoties niet zelf reguleren

• is niet in staat om intenties bij anderen te begrijpen

• kan niet plannen, manipuleren of strategisch handelen

De hersengebieden die nodig zijn voor bewust "uitdagen"—plannen, remmen, perspectief nemen—zijn pas in de volwassenheid volledig ontwikkeld.

Een peuter kan dus niet echt uitdagen.
Niet neurologisch. Niet emotioneel. Niet intentioneel.

Wat wij als 'uitdagen' beschouwen, is vaak iets anders

Wanneer jonge kinderen gedrag vertonen dat als uitdagend wordt gezien, gaat het meestal om:

• spanningen die ontladen moeten worden

• behoeften die niet verbaal geuit kunnen worden

• een zoektocht naar voorspelbaarheid en nabijheid

• overprikkeling of een gevoel van onveiligheid

Bij jonge kinderen is gedrag geen strategie.
Het is communicatie.

Wanneer interpretatie het zicht vertroebelt

Het probleem ontstaat wanneer we gedrag persoonlijk maken.

Als een professional denkt:
"Dit kind doet dit opzettelijk tegen mij,"
dan verschuift de focus van ontwikkeling naar beoordeling.

En daarna:

• corrigeren we waar regulatie nodig is

• begrenzen we waar nabijheid gewenst is

• verwachten we vaardigheden die nog niet zijn ontwikkeld

Niet uit onwil.
Maar uit misinterpretatie.

Dit raakt niet alleen de professional, maar ook de organisatie

Wanneer dergelijke interpretaties blijven bestaan, is het zelden een individueel probleem.
Het weerspiegelt ook de context waarin professionals werkzaam zijn.

Waar is:

• de kennis over hersenontwikkeling?

• de ruimte voor reflectie zonder schaamte?

• de veiligheid om te zeggen: "Ik weet even niet wat dit kind nodig heeft."

Als "uitdagen" de verklaring wordt,
dan is het systeem vaak al gestopt met verder kijken.

Ontwikkelingskennis is geen luxe

Van pedagogisch professionals mag worden verwacht dat zij:

• gedrag kunnen plaatsen binnen ontwikkeling

• onderscheid kunnen maken tussen onwil en onvermogen

• hun eigen interpretaties kritisch kunnen onderzoeken

Niet omdat zij alles moeten kunnen,
maar omdat jonge kinderen volledig afhankelijk zijn van volwassenen die hen begrijpen in plaats van labelen.

Een andere vraag verandert alles

De vraag is daarom niet:
“Waarom gedraagt dit kind zich zo moeilijk?”

Maar eerder:
“Wat probeert dit kind mij duidelijk te maken
met het brein dat het nu heeft?
En welke verantwoordelijkheid legt dat op mij,
en de organisatie waar ik werkzaam ben?

Ontwikkelingskennis verzacht niet alleen.
Het verhoogt ook onze professionaliteit.
En het biedt bescherming aan het kind.